Yumurtalıklarının aktivitelerini kaybetmeleri sonucu adet döngüsünün kesilmesi anlamına gelen menopoz, kadınların %1’inde erken yaşta yaşanıyor. Yaşam koşulları, genetik faktörler ve stresle ilgili olan erken menopoz hakkında bilmeniz gerekenleri yazdık.
Olağan menopoz evresi ve erken menopoz evresi ne zamandır?
Uzmanlar olağan menopoz yaşını 48 yaşından sonrası olarak tanımlamakta ve bir kadının 55 yaşına kadar menopoza girmesini beklemektedir. Bununla birlikte 45 yaşın altında gerçekleşen menopoz erken kabul edilmektedir.
1 yıl adet görmeyen kadınların menopoza girdiği kabul edilmekte ve tedavi uygulanmaya başlanmaktadır.
Menopozun beden üzerindeki etkileri
Menopoz halk tarafından çoğunlukla ateş basmalarıyla bilinir. Bu doğrudur menopoz evresindeki kadın sıklıkla hararetlenir, bu hormon dengesinin sarsılmasıyla ilgilidir. Bununla birlikte yumurtalıkların tükenmesi, hormonların yavaşlaması tiroit ve kemikler üzerinde de etkilidir.
Menopozdan sonra kadınlarda yaşlanma belirtileri hızlanmaktadır, kemik erimesi, ciltte elastikiyet kaybı, metabolizmanın yavaşlaması ve hızlı kilo alma menopozun getirileridir.
Bununla birlikte menopoz belirtileri şunlardır:
- Adet düzensizlikleri
- Yumurtlamada azalma
- Uyuyamama
- Gerginlik, sinirlilik
- İştah artışı
- Konsantrasyon güçlüğü
- Yüzde kızarma
- Nabızda artış
- Baş ağrısı, baş dönmesi
- Unutkanlık
- Dikkatsizlik
- Yorgunluk
- Sıcak basması
- Ateş basmaları
- Aşırı terleme
- Depresif ruh hali
- Özgüven azlığı
- Cinsel istekte azalma
Erken menopoza sebep olan faktörler
Erken menopozun birçok sebebi bulunuyor. Bunların başında ise genetik yatkınlık gelmektedir. Eğer anne ya da 1. Dereceden yakın akrabalarda erken menopoz görüldüyse kişi erken menopoz potansiyeli taşımaktadır.
- Yaşam stili ve geçirilen hastalıklar genetik yatkınlığın yanı sıra erken menopoz sebepleri olabiliyor.
- Sigara, alkol ve hava kirliliği de erken menopoz riskini artırmaktadır.
- Stresli bir yaşam, depresyon gibi psikolojik rahatsızlıklar geçirmek erken menopoza girme olasılığını artırmaktadır.
- Aşırı kilo yani obezite de erken menopoz sebeplerinin başında gelmektedir. Bununla birlikte aşırı zayıflık yani yağ indeksinin %9’un altında olması östrojenler için gerekli olan yağa sahip olmadığınız anlamına gelmektedir Bu durum erken menopoza girme potansiyelini artırmaktadır.
- Kötü beslenme; işlenmiş gıdalar, GDO’lu sebzeler ve aşırı yağ tüketimi de erken menopoz risk faktörlerini tetiklemektedir.
Kabakulak, pelvik tüberküloz gibi enfeksiyon hastalıkların yanı sıra yumurtalık enfeksiyonlarının da erken menopoza sebep olduğu bilinmektedir. - Bir başka sebep ise kanser tedavisi ve cerrahi işlemlerdir. Kemoterapide kullanılan ilaçlar ve pelvik radyasyon yumurtaları olumsuz etkileyebiliyor. Yumurtalıkların operasyonla alındığı cerrahi işlemler sonrasında ise yumurtalık bırakılmış olsa bile bir süre sonra üretkenlik durmakta ve erken menopoz yaşanmaktadır.
Hormon testlerinin önemi
Menopozdaki kayıpların önemli bir kısmı ilk bir yıl içerisinde yaşanmaktadır. Bu sebeple erken tanı koyulması erken tedavi başlangıcı ve kayıpların azalması anlamına gelmektedir. Adet düzensizlikleri çeken, sıcak basması, psikolojik rahatsızlık, cinsel isteksizlik gibi şikayeti olan kadınların FSH ve Lh hormonlarını ölçtürmesi gerekmektedir. Eğer hormonlar 40 pg/ml üzerine çıktıysa menopoz tanısı, eğer 25-40 pg/ml aralığındaysa premenopoz tanısı koyulmaktadır. Bununla birlikte diğer tahliller ve ultrason da yapılarak tanı tespit kesinleştirilmektedir.
Hormon replasman tedavisi nedir?
Hormon replasman tedavisi (HRT) östrojen takviye tedavisidir, bu süreçte hastaya östrojen ve progesteron içeren ilaçlar verilir. Hormon tedavisinin amacı erken menopozu önlemek değil menopozla birlikte artan osteoporoz ve kalp-damar hastalıkları sıklığını azaltmaktır. Terleme, sıcak basma, çarpıntı, halsizlik gibi etkilerin yanı sıra menopoza bağlı kemik erimesi de hormon replesman tedavisi ile azalır. Kemik kütlesinin artması ve elastikiyeti sağlanır. Östrojen takviyesi yapılan bu tedavi cinsel yaşam ve psikolojik etkiler üzerinde de olumlu sonuçlar doğurur. Hormonlara bağlı depresyonun yanı sıra sıvı kaybının önüne geçilir. Ağız kuruluğu ve dişlerde çürüme gibi etkilerin de azaldığı görülür.
Hormon replasman tedavisi 50 yaşına kadar uygulana bir tedavidir. Böylece kadın olağan menopoz yaşına gelinceye kadar erken menopozun etkileri azaltılmaktadır.