Mutfak Atıklarından Kompost Nasıl Yapılır? Ev Tipi Yöntemler

Sebze kabukları, meyve artıkları ve kahve telvesi evde komposta dönüştürülebilir. Bunun için atıkları yalnızca bir kapta biriktirmek yetmez. Seçilen yönteme göre kuru malzeme, uygun nem ve bazen hava dolaşımı gerekir. Mutfak atıklarından kompost yapmak istiyorsanız önce evinizdeki alana ve üreteceğiniz kompostu nerede kullanacağınıza uygun bir yöntem seçin.

Evde Kompost Yapmak İçin Hangi Yöntemi Seçmelisiniz?

Ev tipi kompost yapımı için üç seçenek öne çıkar:

Bahçede havalı bir kutu kurmak, süreci gözlemlemek isteyenler için anlaşılır bir başlangıçtır. Alanınız sınırlıysa solucan kompostunu veya bokashi kovasını değerlendirebilirsiniz.

Komposta Ne Atılır, Ne Atılmaz?

Havalı kompostta kullanılan malzemeler genellikle yaş ve kuru olarak ikiye ayrılır. Sebze ve meyve artıkları ile kahve telvesi yaş malzemelere; kuru yaprak, parçalanmış boyasız karton ve parlak kaplaması olmayan kâğıt ise kuru malzemelere örnektir.

Evde kurulan havalı bir kompost kutusuna şunları ekleyebilirsiniz:

• Sebze kabukları ve çiğ sebze hazırlığından kalan parçalar
• Meyve kabukları ve artıkları
• Kahve telvesi ve kâğıt kahve filtreleri
• Kuru yapraklar
• Küçük parçalara ayrılmış boyasız karton ve uygun kâğıtlar

Et, balık, kemik, süt ürünleri, yağ ve yağlı yemek artıklarını klasik ev kompostuna eklemeyin. Bunlar koku ve haşere sorunlarını artırabilir. Plastik, cam, metal ve meyvelerin üzerindeki etiketler de komposta karışmamalıdır. Çay poşeti kullanacaksanız plastik içerip içermediğini kontrol edin.

“Komposta ne atılır, ne atılmaz?” sorusunun yanıtı yönteme göre kısmen değişir. Bu liste havalı kompost kutusu için bir başlangıç rehberidir; solucan kompostu ve bokashinin malzeme koşullarını kendi bölümlerinde ayrıca değerlendirmek gerekir.

Mutfak Atıklarından Kompost Nasıl Yapılır?

Havalı bir kutuyla evde kompost nasıl yapılır öğrenmek için az miktarda atıkla başlayın. Kutunun kapasitesini ve nemini tanıdıkça miktarı artırabilirsiniz.

1. Kutuyu ve yerini hazırlayın. Hava dolaşımına izin veren, fazla suyun birikmesini önleyebileceğiniz bir kap seçin. Balkonda kullanacaksanız olası sızıntıyı takip edebileceğiniz bir yere koyun.
2. Tabana kuru malzeme yerleştirin. Kuru yaprak veya parçalanmış kartonla başlayın. Sonraki eklemeler için de bir miktar kuru malzeme ayırın.
3. Mutfak artıklarını küçültün. İri sebze saplarını ve meyve kabuklarını parçalara ayırın. Küçük parçalar daha kolay çözünür.
4. Yaş ve kuru malzemeyi dengeleyin. Başlangıç noktası olarak hacimce bir ölçü yaş atığa karşı yaklaşık iki ila üç ölçü kuru malzeme kullanın. Yeni eklediğiniz yiyecek artıklarının üzerini kuru malzemeyle kapatın.
5. Nemi ve havayı izleyin. İçerik sırılsıklam olmamalı; sıkılmış bir sünger gibi nemli hissettirmelidir. Ara sıra karıştırarak hava dolaşımını destekleyin.

Bu oran değişmez bir tarif değildir. Kutu fazla ıslaksa kuru malzemeyi artırın; çok kuruyorsa az miktarda su ekleyin. Mutfak atıklarından kompost yaparken her eklemeden sonra içeriğin durumuna bakmak, katı bir takvime uymaktan daha yararlıdır.

Balkonda ve Ev İçinde Kompost Yöntemleri

Balkonda Havalı Kompost Kutusu

Balkonda kompost yapımı için kutuyu yağmurun doğrudan içine dolmayacağı bir yere koyun. Altına yerleştirilen tepsi, sızıntıları fark etmenizi kolaylaştırır. Küçük bir kutunun kapasitesi sınırlı olduğundan mutfaktan çıkan bütün organik atıkları aynı anda doldurmayın. Yeni ekleyeceğiniz miktarı kutudaki parçalanma hızına göre ayarlayın.

Solucan Kompostu

Solucan kompostunda hava alabilen bir kap, nemli yataklık malzemesi ve kompost için uygun solucanlar kullanılır. Parçalanmış karton veya uygun kâğıt yataklık oluşturabilir. Bahçede bulunan herhangi bir solucanı kapalı kutuya koymak yerine bu sistemler için kullanılan bir tür seçin.

Yiyecek artıklarını başlangıçta küçük miktarlarda, yataklığın altına gömerek verin. Önceki atıklar büyük ölçüde tüketilmeden yenilerini yığmayın. Kutuyu doğrudan güneş almayan, aşırı sıcak ve soğuktan korunan bir yerde tutun.

Bokashi Kovası

Bokashi yönteminde hava geçirmeyen bir kova ve bokashi kepeği kullanılır. Atıklar kovaya eklenip kepekle birlikte sıkıştırılır; ardından kapak kapatılır. Havalı komposttan farklı olarak bu aşamada malzemeler fermente olur.

Kovadan çıkan malzeme olgun kompost değildir. Doğrudan saksıdaki bitkinin dibine eklemek yerine toprakta parçalanmasının tamamlanması veya başka bir kompost sistemine aktarılması gerekir. Bokashiye başlamadan önce bu son aşamayı nerede gerçekleştireceğinizi planlayın.

Kompost Neden Kokar veya Sineklenir?

Doğru işleyen bir kompost kutusu çürük yiyecek gibi kokmaz. Rahatsız edici koku veya sineklenme fark ederseniz önce kutunun durumunu kontrol edin:

Kompost Ne Zaman Hazır Olur?

Olgun kompost koyu renkli, gevşek ve ufalanan bir yapıya sahiptir. Çürük yiyecek yerine toprağı andıran bir koku verir; içine eklediğiniz mutfak artıklarının çoğu artık seçilemez.

İyi bakılan büyük bir havalı kompost yığını birkaç ayda hazır hâle gelebilir. Küçük balkon kutularında ise sıcaklık, nem, atık miktarı ve bakım düzeni süreyi değiştirir. Bu yüzden yalnızca geçen zamana bakmayın. Hazır kompostu saksı toprağına karıştırabilir veya bahçe toprağını iyileştirmek için kullanabilirsiniz.

Mutfak Atıklarından Kompost Hakkında Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Limon ve Portakal Kabukları Komposta Atılır mı?

Havalı komposta küçük miktarlarda eklenebilir. Kabukları parçalamak ve diğer malzemelerle karıştırmak çözünmelerini kolaylaştırır. Solucan kutusunda ise narenciye kabuklarını sınırlı tutmak daha uygundur.

Yumurta Kabukları Kompostta Ne Kadar Sürede Parçalanır?

Yumurta kabukları yavaş parçalanır; kompost hazır olduğunda parçalarını hâlâ görebilirsiniz. Kabukları ufalamak süreci kolaylaştırır. İri parçaları hazır komposttan ayırıp aktif kutuya geri koyabilirsiniz.

Üzerinde “Kompostlanabilir” Yazan Ambalajlar Ev Kompostuna Atılır mı?

Her zaman değil. Bazı ambalajlar ancak endüstriyel kompost tesislerinin koşullarında parçalanır. Ürünün özellikle evde kompostlanabilir olarak işaretlenip işaretlenmediğini kontrol edin; emin değilseniz ev kompostuna eklemeyin.

Kompostun Üzerindeki Küf Normal mi?

Parçalanan organik malzemelerde zaman zaman küf görülebilir. Küçük bir küf alanı tek başına kompostun kullanılamaz olduğu anlamına gelmez. Yoğun kötü koku veya aşırı ıslaklık da varsa nemi ve hava dolaşımını kontrol edin. Malzemeyi karıştırırken oluşan tozu solumamaya dikkat edin.

Hazır Kompost Nasıl Saklanır?

Olgun kompostu kullanana kadar yağmurla sırılsıklam olmayacağı, hava alabilen bir yerde tutun. İçinde hâlâ belirgin yiyecek artıkları varsa bu parçaları aktif kompost kutusuna geri ekleyin.